Een mooie ontwikkeling in 2023 die ook voor 2026/2027 relevant blijft, was onderzoek naar stress en mentale gezondheid waarbij jongeren zélf werden betrokken. Niet alleen onderzoekers die óver jongeren onderzoek doen, maar juist mét jongeren samen. ZonMw stelde onderzoeksgeld beschikbaar voor het verbeteren van mentale gezondheid van jongeren. Innovatief in dit onderzoek rond stress en mentale gezondheid is dat de stem van jongeren in het onderzoek wordt meegenomen. De eindevaluatie van het ZonMw-kennisontwikkelingsprogramma Jeugd (2019-2025) van 17 maart 2025 ‘Wat werkt voor de jeugd’ geeft de resultaten.
(Deze post werd gepubliceerd in januari 2023, bijgewerkt mei 2025 en oktober 2026)
Innovatie in mentale gezondheid, stress en burn-out bij jongeren
Voor stress, burn-out en mentale is gelukkig veel aandacht gekomen. Het blijft belangrijker dan ooit. Ook Priorities draagt (vanaf 2004) bij aan aandacht voor het belangrijke onderwerp van preventie en oplossingen voor stress, burn-out, goede balans en mentale gezondheid. Vanuit Priorities blijven innovaties, state of the art kennis, trends en ontwikkelingen rond stress, burn-out, mentale gezondheid en goede balans belangrijk om te volgen. Ook deze innovatie in onderzoek van ZonMw.
Jongeren en onderzoekers werden samen opgeroepen. Jongeren, om onderwerpen in te dienen die voor hen belangrijk zijn (rond mentale gezondheid, stress, eenzaamheid en geluk). Onderzoekers werden opgeroepen die ervaren zijn met participatief en praktijkgericht onderzoek met jongeren.
Overkoepelend leren Onderzoek voor en door jongeren
In het programma van ZonMw ‘Onderzoek voor en door jongeren’ werkten jongeren met onderzoekers samen om hun onderzoeksvraag over mentale gezondheid te beantwoorden. De jongeren zijn in de lead. Dit is nog niet eerder gedaan in Nederland. Alle partijen samen onderzochten wat de succes- en belemmerende factoren zijn in deze innovatieve samenwerking.
Doel is de leerwensen, lessen en kansen te oogsten, en samen kritisch te reflecteren op het proces en de uitkomsten.
Verwachte resultaten
- Een rijke leerervaring voor alle betrokkenen. De lessen worden snel gedeeld en benut in de projecten.
- Een adviesrapport voor ZonMw met beleidslessen voor de korte en lange termijn.
- Een creatieve publicatie over geleerde lessen en uitdagingen en hoe daar mee om te gaan.
- Een slotconferentie, waarbij we alle deelnemers uitnodigen om te blijven leren en verbinden.
- Een wetenschappelijke publicatie
Ontwikkelingen rond mentale gezondheid, stress en jongeren – Eveline Crone en Mind
Degene die veruit het meest is gespecialiseerd in alle ontwikkelingen rond jongeren is Eveline Crone. In dit bericht op Linked In van mei 2025 schetst zij mooie nieuwe ontwikkelingen en veelbelovende samenwerkingen.
Daarnaast is natuurlijk veel te vinden bij Mind en bij Stichting MIND Us – Wij zijn MIND
Priorities’ aanbevelingen
Stress en (toekomstig) werk van jongeren
Jonge mensen vormen de arbeidsmarkt van nu en van morgen, de Future of work. Dit onderzoek wordt gedaan om bij te dragen aan huidig en toekomstig succes.
Priorities volgt ontwikkelingen rond mentale gezondheid en stress en publiceert daarover. Vanuit future of work is de vraag of die onderzoeksresultaten belangrijk zullen zijn in toekomstige werk van jongeren en voor arbeidsmarktontwikkelingen.
Ook is het belangrijk te bouwen aan een goede verbinding tussen dit onderzoek en onderzoek leidend rond werk. Als jongeren starten met werken is juist voor hen belangrijk om kennis te hebben van de gebruikelijke cultuur in het werk. De ene sector is immers opener over mentale gezondheid dan de andere sector. Hetzelfde geldt voor verschillende beroepen of functies.
Momenteel bestaat een discrepantie tussen de (mooie) cultuur van Let’s open up of van ‘Hey, het is oké‘ in de wereld van de gezondheidszorg en GGZ, die (nog) niet aansluit op de wereld van werk van de jonge werkende. Als Young Professional, in het werk, wijst belangrijk onderzoek er nog steeds op dat het beter is voor toekomstige werkkansen om niet teveel of juist goed gedoseerd open te zijn over mentale gezondheid, stress en burn-out. Het is belangrijk voor jongeren om dit te weten bij de start van werk en van hun carrière.
Verder bouwen aan die verbinding is belangrijk om het onderzoek van ZonMw met als onderwerpen: Jeugd – Jongeren – Jongerenparticipatie – Leren en verbeteren – Mentale gezondheid – Participatief en praktijkgericht onderzoek
te verbinden met onderwerpen als: stress onder jongeren – jongeren en stress – burnout onder jongeren en werk – mentale gezondheid studenten en bijvoorbeeld privacy bij ziekte en ziekmelding bij burn-out
Kennis van stress vanuit het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het werk
Daarnaast is belangrijk dat jongeren bestaande kennis vanuit Europees Agentschap rond Veiligheid en Gezondheid op het werk (EU-OSHA) kennen. Deze organisatie (EU-OSHA) in Bilbao maakt zich sinds 2002 sterk om toegenomen stress in de EU onder de aandacht te brengen, o.a. met oplossingen via campagnes voor een gezonde werkplek. In 2025 richtte EU-OSHA zich ook op technostress, risico’s rond digitalisering en future jobs. Hier is dus ook voor jongeren veel relevante informatie te vinden (zie link bij bronnen).
Op 13 oktober 2026 start de nieuwste EU-OSHA-campagne voor een gezonde werkplek 2026-28: “Samen voor mentale gezondheid op het werk” met een volledige campagnewebsite live in alle EU-talen. De website dient als centraal knooppunt waar organisaties, werkgevers en andere actoren op het gebied van gezondheid en veiligheid op het werk terecht kunnen voor campagnemiddelen die erop gericht zijn te helpen psychosociale risico’s op het werk te voorkomen en zo bij te dragen aan het creëren van een mentaal gezonde werkplek.
Met een paar muisklikken kunnen lezers meer te weten komen over de campagne en toegang krijgen tot een breed scala aan materialen, zoals rapporten, beleidsnota’s, maar ook praktische richtsnoeren en tools om een actieve rol te kunnen spelen bij het beschermen van het welzijn van werknemers.
Een goede mentale gezondheid op het werk is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle betrokkenen. De partners bij de campagne kunnen de website gebruiken om hun evenementen en initiatieven onder de aandacht te brengen en digitaal materiaal, zoals onze socialemediakit, te verspreiden om de campagne in heel Europa kracht bij te zetten. Blijf op de hoogte van de campagne en schrijf je in voor de nieuwsbrief “Een gezonde werkplek”.
Innovatie in mentale gezondheid door het betrekken van jongeren
Onderzoek naar de mentale gezondheid van jongeren waarbij hún stem wordt meegenomen is een belangrijke innovatie. Het programma is echt vernieuwend geweest. Het programma beoogde dat jongeren werden betrokken bij het uitwerken van het programma en beoordelingstraject van subsidierondes. In de praktijk is het programma nog een stap verder gegaan door jongeren in de rol van onderzoeker te zetten. Door ze onderzoeksvragen aan te laten dragen en mee te laten doen in de uitvoering. Dat is vernieuwend: jongeren als een gelijkwaardige gesprekspartner.
Meerwaarde van het onderzoek
Onderzoekers zijn positief over de uitkomst. De meerwaarde? Jongeren bieden een uniek perspectief en leggen bovendien belemmerende factoren bloot, zoals complex taalgebruik in de zorg voor de jeugd. ZonMw heeft hier de processen op aangepast, bijvoorbeeld door het aantal formulieren te beperken, vergoedingen te bieden en de doorlooptijd naar beneden bij te stellen.
Het programmateam van ZonMw voelde een grote verantwoordelijkheid richting de jongeren. Het thema van mentaal welbevinden maakte dit tot een heel persoonlijk traject: als een project wordt afgewezen van een jongere op een thema wat hem of haar persoonlijk aangaat, dan is echt nazorg geboden.
Een ander perspectief
ZonMw heeft met dit programma ervaringen opgedaan waarmee de onderzoekers die jongeren betrekken bij hun onderzoek ook hun voordeel kunnen doen.
Het traject leverde interessante inzichten op. Jongeren hebben echt een ander referentiekader dan onderzoekers. Bovendien leggen jongeren zaken bloot waar ook niet-jongeren last van hebben, zoals complex taalgebruik in de zorg voor de jeugd.
Betrokkenen spreken de wens uit dat de ervaring die in dit programma is opgedaan met participatief jeugdonderzoek in een vervolg doorgezet zou moeten worden. De waarde van commissieleden die geen ‘onderzoeksbril’ op hebben (bijvoorbeeld commissieleden met een praktijk-, beleid-, en jongerenperspectief), kan explicieter worden benut.
Aanbeveling
De aanbeveling aan ZonMw in de eindevaluatie ‘Wat werkt voor de jeugd’ is: ga door met het betrekken van jongeren bij het uitwerken van het programma en het beoordelingstraject van subsidierondes. Jongeren bieden een waardevolle spiegel voor zaken waar ook niet-jongeren last van hebben, zoals een veelheid aan formulieren en complex taalgebruik in de zorg voor de jeugd.
Bronnen:
Nieuwsbrief ZonMw – Jeugd Januari 2023
Stichting Mind US
ZonMw.nl (geraadpleegd 17-1-2023, 22-11-2023, mei 2025 en oktober 2026)
ZonMw onderzoek 2023 voor en door jongeren van rond mentale gezondheid en de eindresultaten in het ZonMw-kennisontwikkelingsprogramma Jeugd (2019-2025) van 17 maart 2025 ‘Wat werkt voor de jeugd’
Europese campagnes voor een gezonde werkplek | Healthy Workplaces Campaigns
Europese campagne (EU-OSHA) campagne voor een gezonde werkplek 2026-28: “Samen voor mentale gezondheid op het werk”
